Littekens: Oorzaken & Behandelingen

Het type litteken bepaalt de behandeling

Niet elk litteken reageert hetzelfde. Een ingezonken acnelitteken vraagt om een andere aanpak dan een verdikt keloïd op borst of schouder. Ook een vers operatielitteken gedraagt zich anders dan een oud litteken dat al jaren stabiel is.

De eerste stap is daarom altijd kijken naar het type litteken, de leeftijd van het litteken en de locatie op het lichaam. Zonder die indeling wordt een behandeling al snel te algemeen.

De belangrijkste typen littekens

Atrofische littekens

Deze liggen lager dan de omliggende huid. Je ziet ze vaak na acne of waterpokken. Hier horen onder meer icepick-, boxcar- en rolling scars bij.

Hypertrofische littekens

Deze zijn verdikt en rood of roze, maar blijven binnen de grenzen van de oorspronkelijke wond.

Keloïden

Keloïden groeien buiten de grenzen van de oorspronkelijke wond door. Ze kunnen jeuken, gevoelig zijn en komen vaker voor op borst, schouders, kaaklijn en oorlellen.

Striae

Striae zijn technisch gezien ook littekenachtige veranderingen in de huid. Ze ontstaan vaak na snelle uitrekking van de huid.

Atrofische acnelittekens nader bekeken

Icepick
Smalle, diepe littekens die als kleine prikgaatjes ogen.

Boxcar
Breder en duidelijker begrensd, vaak met een vlakker bodemvlak.

Rolling
Golvende inzinkingen zonder scherpe rand, vaak veroorzaakt door bindweefselbanden onder de huid.

Wat past bij welk type?

Verse littekens vragen iets anders dan oude littekens

Bij een vers litteken ligt de nadruk meestal op rustige wondgenezing, bescherming en voorkomen dat het litteken onrustiger wordt. Bij oudere littekens draait het vaker om textuurverbetering en minder zichtbaarheid.

• vers litteken: siliconen, zonbescherming, soms littekenmassage

• gerijpt litteken: behandelingen zoals microneedling of laser kunnen dan logischer worden

Striae als aparte categorie

Striae ontstaan door snelle uitrekking van de huid. Dat zie je bijvoorbeeld bij zwangerschap, groeispurten, snelle gewichtsschommelingen of intensieve spiergroei.

Je ziet vaak twee fasen:

• striae rubrae, rood of paars en nieuwer

• striae albae, lichter van kleur en ouder

Nieuwer striaeweefsel reageert vaak iets beter op behandeling dan oudere, blekere striae.

Wat kun je realistisch verwachten?

Littekens verdwijnen meestal niet volledig. Het doel van behandeling is vaak minder diepte, een rustiger reliëf, minder roodheid of een betere overgang naar de omliggende huid. Hoeveel verschil je ziet, hangt af van type, duur, huidtype en behandelplan.

Zelfzorg en preventie

• pulken aan acne voorkomen als dat mogelijk is

• verse wondjes rustig verzorgen

• siliconenpleisters of gel overwegen bij nieuwe littekens

• dagelijkse zonbescherming gebruiken op nieuwe littekens

Kosten per behandeling

Bron: POSAS. Patient and Observer Scar Assessment Scale.

Veelgestelde vragen

Kunnen littekens helemaal verdwijnen?

Meestal niet. Wel kunnen ze vaak minder opvallen.

Wanneer kun je een litteken behandelen?

Dat hangt af van het type en de leeftijd van het litteken. Een vers litteken vraagt meestal eerst rust en bescherming.

Helpt microneedling bij elk litteken?

Nee. Vooral atrofische littekens reageren er soms op. Bij keloïden of actieve ontsteking is het meestal geen logische eerste stap.

Wat is het verschil tussen hypertrofisch en keloïd?

Een hypertrofisch litteken blijft binnen de wondgrenzen. Een keloïd groeit daarbuiten door.